Yeni Yorum Gönder 
 
Konuyu Oyla:
  • Toplam: 0 Oy - Ortalama: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Çevreyi Kirletme Kabahati
Yazar Konu
mavigece Çevrimdışı
Yeni Üye
*
Üye Grubu

Yorum Sayısı: 47
Üyelik Tarihi: 09.01.2017
Yorum: #1
Çevreyi Kirletme Kabahati
Bilindiği üzere çaşama canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları biyolojik, fiziksel, toplumsal, ekonomik ve kültürel ortamı ifade eder. Çsafha doğal olarak, bu anlamada herkese koruma yükümlülüğünü getirmektedir. Doğrusu her fert çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasını önlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye, çsafha kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününe katkı sunmakla yükümlüdür, bu yükümlülük kişinin toplumsal olmasının hem sonucu bununla birlikte ifadesidir [1].

Çevrede meydana gelen ve canlıların sağlığını, çevresel değerleri ve ekolojik dengeyi bozabilecek her türlü negatif etkiyi kapsar. Çevrenin kirletilmesi kamu düzenine aykırı olduğu için çeşitli kanunlar ile yaptırıma bağlı kılınmıştır. Biz bu yazımızda 5326 s. Kabahatler Kanununun ( KK) 41. Maddesinde düzenlenen " Çevreyi kirletme Kabahati" üzerinde duracağız. Bu inceleme yapılırken, çeşitli düzenlemeler ve bağlı olduğu sonuçları açısından diğer ilgili mevzuat üzerinde durulacaktır. Bunun yanında konudaki kavram kargaşasını ortadan kaldırmak ve TCK m.181 ve devamındaki hükümlerin uygulama alanını çizmek açısından, başta madde metninde geçen bazı kavramlara doğrusu değineceğiz.

I. Maddeye İlişkin Temel Kavramlar

A. Bireysel ve Evsel Atık

Evsel atıklar, evlerden atılan ve tehlikeli ve zararlı katı atık terimine girmeyen mutfak, bahçe, banyo vs. Yerlerden çıkan katı atıkları ifade eder. Bunlar başlıca organik atıklar olmak üzere, kağıt, karton, tekstil, minik ebatta cam, plastik, ağaç, metal nevinden maddeleri ihtiva eder [2]. Nitekim evsel atıklar Çsafha Bakanlığının yayımladığı 14.03.1991 tarihli Katı Atıkların kontrolü Yönetmeliğinin[3] (KAKY) 3. Maddesinin 6. Fıkrasında "konutlardan atılan, tehlikeli ve zararlı katı atık terimine girmeyen, bahçe, park ve piknik alanları şeklinde yerlerden gelen katı atıkları… ifade eder" şeklinde tanımlanmıştır. Bu anlamda "tehlikeli ve zararlı" atık deyimini de açmakta yarar vardır. Tehlikeli atık, endüstriyel atık olarak da ifade etmek mümkün olan bu atık tipi hem çevreyi kirleten hem de insan sağlığını tehdit eden nitelikteki atıkları işaret eder. Bunlar başlıca toksik, kimyasal, perol, metal endüstri atıklarını ifade ihtiva eder [4]. KAYK m. 3/13 bu atık tipini şöyle tanımlamaktadır: "Patlayıcı, parlayıcı, kendiliğinden yanmaya uygun, suyla temas halinde parlayıcı gazlar çıkaran, oksitleyici, organik peroksit içerikli, zehirli, korozif, hava ve su ile temasında toksik gaz bırakan, toksik ve ekotoksik özellik taşıyan…atıkları ifade eder"

B. İnşaat Atığı

En yalın ifade ile inşaat atığı; Konut, bina, köprü, yol ve benzeri alt ve üst yapıların yapımı esnasında ortaya çıkan atıkları ifade etmektedir (18.03.2004 tarihli Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının denetimü Yönetmeliği m.4 [5]). Bu atıklar başlıca çimento, taş, büyük çapta demir parçaları, kum vs. Olmak üzere yapılan inşaatın şekline bakılırsa değişen atıkları yada artıkları ifade eder.

C. Kullanılamaz Hale Gelen veya İhtiyaç Fazlası Ev Eşyası ve Motorlu Kara veya Deniz Nakil araçları

Bu tip atıklar diğer bir ifade ile iri katı atıklar kullanılmaz hale gelmiş yada getirilmiş ebat itibari ile büyük olan katı atıkları ifade eder (KAKY m. 3/5) bu tarz şeylerin başında ev araç gereçleri olan buzdolabı, çfakatşır makinesi, TV, koltuk şeklinde evsel nitelikli atıklar gelmekle birlikte araba, yat, tekne şeklinde motorlu kara ve deniz nakil enstrumanlarını dahil etmek mümkündür.

D. Atıkların Depolanması

Evsel atıklar başta olmak üzere madde de geçen " İnşaat atık ve artıkları", "ihtiyaç fazlası ev eşyası", "kullanılamaz hale gelen motorlu kara yada deniz nakil araçları" gibi maddeler mevzuatımız açısından katı atık olarak telakki edilmektedir Katı atık, üreticisi tarafından atılmak istenen ve toplumun huzuru ile özellikle çevrenin korunması bakımından, tertipli bir şekilde bertaraf edilmesi ihtiyaç duyulan katı maddeleri ihtiva eder dememiz mümkündür [6].

Katı atıkların kendine özgü depolanması ve toplanması gerekmektedir. Zira katı atıklar, sızıntı sularının yeraltına geçmesini engellemekle, barındırdığı kimyasal maddelerin tesiri ile başta yetişen bitkileri ve bağlı olarak gıdaları kirletmekle, sağlığı olumsuz etkilemektedir [7]. Bu sakınca beraberinde bu tip atıkların depolanması ve toplanması hususunda bazı şartları getirmiştir. Katı atıkların, üretici yada taşıyanları tarafınca denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere, ormanlara ve çevrenin negatif yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmesi uygun değildir. Bu düzensiz bir depolama olacağı için sakıncalıdır[8]. Konutlarda ve işyerlerinde, evsel yada evsel nitelikle endüstriyel çöpleri çöp toplama aracına vermek üzere kullanılan çöp biriktirme kapları, çeşitli büyüklükte ve her biri standart ölçülerde olmak zorundadır. Çöpü üretenler, bu çöp biriktirme kaplarını, çevrenin sağlığını bozmayacak şekilde kapalı olarak muhafaza etmek ve çöp toplama işlemi esnasında yol üstünde hazır bulundurmak zorundadır. Evsel katı atık ve evsel nitelikli endüstriyel katı atık üreten fert ve müesseselar, katı atıklarını belediyelerin ve mahallin en büyük mülki amirinin istediği şekilde konut, işyeri gibi üretildikleri yerlerde hazır etmekle yükümlüdürler (KAKY m.18) [9]

III. Kabahatin Unsurları

Medenî bir toplumda, meydan, cadde, sokak gibi camiası oluşturan tüm fertlerin kullanımına ilişkin alanların temiz ve yaşanılır bir şekilde bulundurulması gerekmektedir, bu açıdan kabahatin tüm ziyanından etkilenen kamudur.

Kabahatin faili çevreyi kirletmek için, evsel atık ve artıkları, bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü bölgeler dışına atan, hayvan kesimine tahsis edilen bölgeler haricinde hayvan kesen veya kesilen hayvan atıklarını sokağa veya kamuya ilişkin sair bir alana bırakan, inşaat atık ve artıklarını bu tarz şeylerin toplanmasına veya depolanmasına özgü bölgeler dışına atan kullanılamaz hale gelen veya ihtiyaç fazlası ev eşyasını, motorlu kara yada deniz nakil enstrumanlarını ya da bunların mütemmim cüzlerini sokağa veya kamuya ait sair bir yere bırakan kimsedir. Bu kimsenin tüzel kişi olması da mümkündür.
Madde de fiilin birkaç şekilde işlenmesi doğrusu Kabahatin oluşması için birden fazla fiil tipi öngörülmüştür. Bu hususlara değinmekte yarar vardır:

A. Kabahatin Evsel Atık ve Bireysel Atılması Suretiyle Kirletilmesi (KK m.41/1)

Evsel ve bireysel atık ve artıklar sadece bu tarz şeylerin toplanmasına ve depolanmasına özgü bölgelere bırakılabilirler. Bu mecburiyet bununla beraber, bu tür atık ve artıkların toplanacağı ve depolanacağı yerlerin varlığını ve ulaşılabilir olmasını mecburi kılmaktadır. Böylece bu atıkların atılması ihtiyaç duyulan yerler dışına, örneğin çöp bidonuna değil de yola atılması bu kabahati oluşturur.

Maddenin ikinci fıkrasında bu suretle işlenen Çevrenin kirletilmesi kabahatinin nitelikli halini ortaya koymaktadır. Buna göre; " fiilin yemek pişirme ve servis yerlerinde işlenmesi halinde işletme sahibi gerçek yada tüzel kişiye" daha ağır bir yaptırım uygulanacaktır. Doğrusu evsel ve bireysel atıkların yiyecek pişirme ve servis yerlerinde (örneğin lokanta, yemek fabrikası, yemekhane vs. Yerlerde) işlenmesi halinde verilen para cezası daha fazla olacaktır.

B. Kesilen Hayvan Artıklarının Atılması Suretiyle Çevrenin Kirletilmesi (KK m.41/3)

Fail, hayvan kesimine tahsis edilen bölgeler dışında hayvan kesen veya kesilen hayvan atıklarını sokağa yada kamuya ilişik sair bir alana bırakan kimse için maddenin bu fıkrası uygulanacaktır. Maddede "kesmek" fiilinden bahsedildiği için kanaatimizce, avlanan hayvanın yada yolda çıkan bir hayvanı ezmek suretiyle meydana gelen hayvan atıklarının yola bırakılması bu kabahati oluştursa bile, bu fıkra hükümlerinde ele alınamaz.

C. İnşaat Atık Ve Artıklarını Atılması Suretiyle Çevrenin Kirletilmesi (KK m. 41/4)

İnşaat atık ve artıklarının bunların toplanmasına ve depolanmasına özgü yerler dışına atılması ayrı bir kabahat olarak tanımlanmıştır. Bu kabahat karşılığında idarî para cezasından ayrı olarak, atık ve artıkların bulunmuş olduğu yerden kaldırılması dolayısıyla meydana getirilen giderlerin de ilgili kişiden öğrenim edilmesi öngörülmüştür.

D. Kullanılamaz Hale Gelen veya İhtiyaç Fazlası Ev Eşyasının Atılması Suretiyle Çevrenin Kirletilmesi (KK m.41/5)

Kullanılamaz hale gelen yada ihtiyaç fazlası ev eşyasını bunların toplanmasına ilişkin olarak belirlenen günün dışında sokağa yada kamuya ilişkin sair bir yere bırakan fert de cezalandırılmaktadır. Ancak, bu fıkra hükmünde belediyelere bir zorunluluk getirilmektedir. Buna gore, her yıl, örneğin ocak, mayıs, eylül ayının belirli bigünü şeklinde, senenin çeşitli günlerinde ve yılda minimum üç kez olmak üzere, belediyeler tarafından, bu tür eşyanın toplanma günleri önceden belirlenerek uygun araçlarla halka duyurulacaktır. Sadece bu günlerde belli bir saate kadar ev eşyası dışarıya bırakılabilecektir.

E. Kullanılamaz Hale Gelen Motorlu Kara yada Deniz Nakil enstrumanların Atılması Suretiyle Çevrenin Kirletilmesi (KK m.41/6)

Kullanılamaz hale gelen motorlu kara yada deniz nakil araçlarını ya da bunların mütemmim cüzlerini sokağa yada kamuya ilişik herhangi bir yere bırakan kişiye de bu fiilinden dolayı idarî para cezası verilecektir.

Maddenin düzenlenişi ve Gerekçeye bakmış olduğumızda rahatça anlaşılacağı yukarıda saydığımız şekilde çevrenin kirletilmesi eylemleri biri birinden bağımsız özellikte olup, failin her biri için ayrı ayrı cezalandırılması gerekmektedir.

IV. Ceza Verme Yetkisi ve Etkin Pişmanlık

Bu kabahatler dolayısıyla idarî para cezası verme yetkisi belediye zabıta görevlilerine aittir. Nitekim Belediye Zabıta Yönetmeliğine gore; Ev, apartman ve her türlü işyerlerinin çöplerinin sokağa atılmasına mani olmak, çöp kutu ve atıklarının eşelenmesini önlemek (m. 10 /c-4) ve şehir içme suyuna başka suyun karıştırılmasını yada sağlığa zararlı herhangi bir madde atılmasını önlemek, kaynakların etrafını kirletenler hakkında gerekli kanuni işlemleri yapmak (m.10/a-10) Korunması belediyelere ait zamanı ve gezinsel tesislerin kirletilmesine meydan vermemek zabıtanın görevidir (m.10/a-24 )[10].

Failin yukarda saydığımız çevreyi kirletme fiillerinden birine sebep olduğu ancak bunlar dolayısıyla meydana getirdiği kirliliği derhal yok etmesi halinde idarî para cezası verilmeyebilir. Böylece söz konusu madde kapsamında özel bir etkin pişmanlık hükmüne yer verilmiştir. Örneğin elindeki katı atığı (izmarit, yiyecek ambalajı vs.) yere atan kimse bireysel atık üreterek çevreyi kirletmiş olacaktır. Bu durumda ceza Belediye zabıtası tarafından yazılacaktır. Ancak fail bu atığı depolanmasına uygun yere (çöp kutusuna) attığı an ceza verilmemesi mümkündür. Burada amacın ceza vermek olmadığı, çevrenin dengesinin korunması hususu olduğu açıkça anlaşılacaktır.

V. Sonuç Olarak

Çevrenin kirletilmemesi için biroldukça kanunda düzenlemeye gidilmiştir. Bu anlamda KK'nın niteliği genel olmakla beraber, özel düzenlemeler karşısında uygulanması mümkün olmayacağı benzer biçimde kimi zaman özel mevzuatın KK'ya atıf icra ettiğinı görmekteyiz.
4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve kontrolü Hakkında Kanun 3.Maddesinin 12. Fıkrasına bakılırsa tütün ürünleriyle ilgili izmarit, paket, ağızlık, kağıt ve benzeri atıklar çevreye atılması yasaklamıştır, buna aykırı hareket edenlere aynı kanunun 5. Maddesine bakılırsa KK 41.Maddesine bakılırsa belediye zabıtası ceza verecektir. 5262 s. Organik tarım Kanununun 12. Maddesinde [11], 5312 s. Deniz Çevresinin Petrol ve öteki Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunlarında düzenlemeler mevcuttur.

2872 sayılı Çevre Kanunu 'nun 8. Maddesinde de her türlü atık ve artığın, çevreye zarar verecek şekilde ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama verilmesi, depolanması, taşınması uzaklaştırılması ve benzeri faaliyetlerde bulunulmasının yasak olduğu hükme bağlanmıştır. Bu düzenlemelerden bir tek çevre ve insan sağlığına zarar verecek maddelerin çevreye atılması sonucu oluşan kirliliğin değil, insanoğlunun her türlü faaliyeti sonucu, insan yaşamcığının sürdürüldüğü organik çevrenin dengesini bozan, insanlar tarafınca istenmeyen sonuç doğuran kirliliğin de önlenmesinin amaçlandığı sonucuna varılmaktadır. Belirtilen fakatçların gerçekleştirilebilmesi için yapılacak düzenlemeler, alınacak önlemler, çevreyi kirleten atık ve artıkların bertaraf edilmesi usulleri ve bu gereklere uymayanlar hakkında uygulanacak cezalar da Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler ile düzenlenmiş bulunmaktadır [12]. Ayrıca, çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan dünyaya gelen zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar (ÇK m.28). Bu durum kusursuz mesuliyet olarak düzenlenmiş iken Türk Ceza kanununda kusura dayalı bir mesuliyet öngörülmektedir. Çaşama kanuna gore yönetimsel yaptırım kararı verme yetkisi Çevre Bakanlığına aittir ancak aynı yasanın 12.Maddesine bakılırsa denetim yetkisi belediyelere devredilmiş ise belediye encümeni idari yapmış oldurım kararı verebilirler[13].

Türk Ceza Kanununda da çevrenin korunmasına ilişkin olarak bazı kabahatların ihdas edilmiş olduğu açıktır [14]. TCK ve KK uygulanması açısından belirli farkları içerir. Şöyle ki; TCK m.181'in uygulanması için failin açıkça çevreye zarar vermek maksadı ile hareket ederek tehlikeli ve zararlı atıkları ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde toprağa, suya veya havaya karışmasına sebep olmak suç olarak düzenlenmiştir. Bu durumda bu madde kapsamına giren atıklar evsel ve bireysel atıklar haricinde kalan tehlikeli ve zararlı atıklardır. Bunun yanında TCK anlamında bu eylemin taksir ile dahi işlenmesi suç olarak düzenlenmektedir.

"Çevreyi Kirletme Kabahati" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Av.M.Lamih Çelik Av.Cüneyd Altıparmak'e aittir ve makale, yazarı tarafından Türk Hukuk Sitesi (http://www.turkhukuksitesi.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
09.01.2017 21:36
Tüm Mesajlarına Bak Alıntı ile Cevapla
Yeni Yorum Gönder 


Hızlı Menü:


Şu anda bu konuyu okuyanlar: 1 Ziyaretçi

İletişim | Adalet ve Hukuk Forumu | Yukarı Git | İçeriğe Git | Arşiv | RSS Beslemesi